سوالات متن درس 4 جغرافیا دهم

این ناهمواری ها گاه در طول تاریخ، مانع ورود مهاجمان به سرزمین ما شده، و علاوه بر آن در تشکیل اجتماعات انسانی و نوع زندگی مردم بسیار تأثیرگذار بوده است.

در حد فاصل مناطق کوهستانی و گاه در درون کوهستان ها، دشت ها واقع شده است .دشت ها محل های مناسبی برای فعالیت های کشاورزی و دیگر فعالیت های اقتصادی است .برخی از این دشت ها مرتفع و برخی پست و کم ارتفاع است .وجود آب در دشت ها از عوامل مهم فعالیت های زندگی آنجا است.

در جلگه ها، رود هایی که از کوه ها سرازیر می شوند به سوی دریاها و دریاچه ها جریان می یابند و منابع آب قابل توجهی ایجاد می کنند که شهرها و روستاها در کناره های آنها مستقر می شود . در جلگه های سواحل دریای خزر، صدها رود بزرگ و کوچک از دامنه های شمالی البرز و دامنه های شرقی کوه های تالش به دریای خزر جریان می یابد و در جلگه های خلیج فارس و دریای عمان نیز رودهای فصلی یا دائمی، آب را به سوی این دریاها هدایت میکند .سکونت گاه های بسیاری بر این جلگه ها و کناره رودها، استقرار یافته است.

اواخر دوران سوم زمین شناسی (سنوزوئیک)

دوره کواترنز

بعد از کواترنر ناهمواری ها تحت تأثیر عوامل فرسایش تغییر شکل می یابند .این عوامل (آب های روان، باد، اختلاف دما )به همراه عملکرد انسان، که با بهره برداری های گوناگون خود از محیط، سرعت تغییرات را افزایش داده است، موجب تغییر شکل ناهمواری های ایران شده است.

– سرزمین های کوهستانی که اغلب بیش از هزار متر از سطح دریاهای آزاد ارتفاع دارند. ـ سرزمین های هموار که شامل دشت ها و جلگه های کم ارتفاع در نواحی داخلی یا سواحل دریاها می شوند.

دو رشته کوه ارسباران (قره باغ )در شمال و رشته کوه مرزی ایران و ترکیه (مانند قله آرارات )شمال و غرب این منطقه را دربرگرفته است . علاوه بر این کوه ها، دو توده کوهستانی مهم دیگر، به نامهای سهند و سبلان بر اثر فوران آتشفشانی در این منطقه وجود دارند.

کوهستان تالش با جهت شمالی ـ جنوبی، منطقه آذربایجان را از کناره های دریای خزر جدا کرده است .شیب عمومی این کوه ها به سمت خزر بیش از منطقه آذربایجان است و آب های جاری از آنها با سرعت به دریای خزر، وارد می شود .بلندترین بغروداغ داغ نام دارد.

-کوه های البرز از تنگ منجیل شروع شده و در امتداد غربی ـ شرقی تا کوه های شاه کوه در نزدیکی شاهرود و دره خوش ییلاق ادامه دارند. -دامنه های این کوه ها معمولاً به سمت شمال و یا جنوب است و در آن دره های وسیع و عمیقی هست، که رود هایی چون چالوس و هراز در آنها جریان دارد. -بخش بزرگی از این چین خوردگی وسیع، حاصل کوه زایی(چین خوردگی )مواد رسوبی طی میلیون ها سال است. -فعالیت های آتش فشانی در دوره کواترنر سبب شکل گیری قلّه دماوند در این رشته کوه شده است. – مراکز جمعیتی بسیاری در امتداد کوهستان های البرز مستقر شده است و یکی از کانون های عمده فعالیت های اقتصادی کشور به شمار می رود.

-گسترش شهرهای پررونق اقتصادی مثل تهران، کرج، -احداث جاده های ارتباطی (شوسه و راه آهن،) -احداث سدها و هدایت رودخانه ها و بهره برداری از آنها، – گسترش فعالیت های کشاورزی گوناگون و بهره برداری از معادن فراوان کوههای البرز، ناهمواری های این منطقه کوهستانی را به شکلی ناپایدار درآورده است.

مجموع این فعالیت ها سبب شده است دامنه ها و دره ها، دشت ها و رودخانه های این منطقه کوهستانی طی چند دهه، چهره دیگری به خود بگیرد و گاه، مخاطراتی همچون ریزش و لغزش در جاده ها و دامنه ها، لرزش های خفیف و گسترده، طغیان رودها و بروز سیلاب و همانند آنها حادث شود.

-این کوه ها به شکل منظم و موازی در شمال شرقی ایران قرار دارند. -از رشته کوه های مهم کوههای شمال خراسان، می توان هزار مسجد، آلاداغ و در اطراف نیشابور، بینالود را نام برد.

-چین خوردگی های دیواره مانندی با دره های موازی و به طول صدها کیلومتر -چشم انداز نواحی کوهستانی غربی کشور از کردستان با جهت شمال غربی ـ جنوب شرقی تا تنگه هرمز را تشکیل داده است.

-رشته کوه زاگرس از برخورد دو صفحه شبه جزیره عربستان و صفحه اوراسیا به وجود آمده است. – این چین خوردگی ها پس از تشکیل، به حالت اولیه باقی نماند و طی میلیونها سال به علت فرسایش تغییر شکل یافته است.

لایه های نمک به شکل گنبد هایی بین لایه های رسوبی قرار گرفته است.

-رودهای بسیاری از زاگرس سرچشمه میگیرد .جریان آب در این رودها به علت تغییرات اقلیمی، دچار نوساناتی شده و از حالت منظم به حالت نامنظم و طغیانی تغییر شکل داده است .ریزش های جوّی شدید، کوه ها را میفرساید و مواد آن در دسترس این رودها قرار میگیرد .به نظر میرسد طی سه دهه اخیر، طغیان در رودهای حوضه زاگرس بیش از گذشته شده و در پی آن، حمل رسوب توسط رودها به تشکیل شکل های جدیدی از ناهمواری منجرشده است. – گرد و غبار از دیگر عواملی است که هم طبیعت و هم انسان در منطقه زاگرس در ایجاد و گسترش آنها مؤثر است .طی سی سال اخیر، وقوع توفان ها در این منطقه بیشتر شده است و انتظار می رود در استانهای زاگرسی (مثل خوزستان، لرستان و ایلام ) افزایش یابد.

اگر سه نقطه کوه جُغَتای در خراسان رضوی، گردنه آوج در استان همدان و قله کوه بَزمان یا خضر زنده در سیستان و بلوچستان را به یکدیگر وصل کنید، مثلثی تشکیل میشود که سایر ناهمواری های کشور در آن قراردارد.

-بخشی به شکل رشته کوه که به آن ها کوه های مرکزی(رشته کوه مرکزی )گفته میشود . -برخی توده های نفوذی آذرین که به آنها کوه های منفرد مرکزی می گویند.

در جنوب استان سیستان و بلوچستان و اطراف چاله جازموریان در کرمان و استان هرمزگان (سواحل دریای عمان)منطقه مکران واقع شده است

در منطقه مکران کنار دریای عمان

بشاگرد

-ذخایر آب – معدن و ذخایر طبیعی -دامپروری -تعدیل آب و هوا -محل سرچشمه رودها

دشت ها و جلگه ها

دشت ها به دو صورت شکل گرفته است؛ یکی اینکه عوامل فرسایشی مانند باد و باران ناهمواری را هموار کرده است و دیگر اینکه مواد حاصل از فرسایش بین کوهها، رسوب کرده و سطح همواری را به وجود آورده است.

-جاذبه های گردشگری -استفاده از انرژی پاک، مانند انرژی خورشید و باد -گذران اوقات فراغت به دلیل مناسب بودن برای رصد ستارگان، کویر نوردی و برگزاری مسابقات ورزشی -معادن گچ، نمک و مصالح ساختمانی

جلگه ها به دلیل حاصلخیز بودن خاک، جمعیت زیادی را در خود جای می دهد.

حرکات دریا (جزر و مد، توفان های دریایی /سونامی، جریان های دریایی و نوسانات عمومی آب دریاها )از جمله عوامل طبیعی است که خواه ناخواه، مرتباً مناطق ساحلی و زمین شکل های آن را تغییر می دهد. رودهای طغیانی که به دریا ها می ریزد نیز نهشته ها و آبرفت های فراوانی را بر جلگه های ساحلی، تحمیل و مرتباً مکان و وسعت جلگه ها را دچار تغییر می کند.

-انسان در نواحی ساحلی با اسکله سازی، بندر سازی، دیواره سازی ساحلی، احداث جاده روی جلگه های ساحلی، تغییر در پوشش گیاهی و بهره برداری وسیع از آن و گسترش شهرها و روستاها به ضرر از بین رفتن اراضی کشاورزی و جنگلی، تغییرات وسیعی در نواحی ساحلی ایران ایجاد می کند و باعث می شود که طی چند دهه، چهره زمین در این مناطق تفاوت های اساسی کند.

جلگه ها مکان مناسبی هستند برای فعالیت های زراعی مانند کشت برنج و چای و از نظر فعالیت های گردشگری هم اهمیت دارند.