سوالات متن درس 6 تاریخ یازدهم

فتح تهران توسط طرفداران مشروطه.

روسیه منطقه تحت نفوذ خود را اشغال کرد و دولت انگلستان نیز در سال ۱۹۱۶ به تاسیس پلیس جنوب پرداخت.

پس از فتح تهران مجلسی فوق العاده، مرکب از سران و روسای مجاهدان، شاه زادگان، اعیان و وکلای سابق مجلس شورای ملی، تشکیل شد و به اتفاق آرا، محمدعلی شاه از سلطنت خلع، و پسر دوازده ساله او، احمد میرزای ولیعهد، به مقام سلطنت برگزیده شد.

چون دولت عثمانی همسایه غربی ایران به متحدین پیوست، اهمیت کشور ما برای متفقین دو چندان شد.

محمد علی شاه با حمایت روس و انگلیس، بدون محاکمه و حتی با پرداخت حقوق سالیانه راهی بندر اُدِسا در روسیه شد.

چون موقعیت حساس ایران برای نیروهای درگیر جنگ دارای اهمیت بود.

زیرا به دفاع از «مشروطه مشروعه» و قانون اساسی بر پایه ارزش های اسلامی، با مشروطه اقتباس شده از غرب، مخالفت کرده بود.

روس ها با استفاده از فرصت به دست آمده، کانون های مقاومت تبریز و مشهد را به سختی سرکوب کردند مرقد مطهر امام هشتم (ع) را به توپ بستند، از آذربایجان تا خراسان، نیروهای خود را مستقر ساختند و منطقه زیر نفوذشان را طبق قرارداد ۱۹۰۷ اشغال کردند. در این زمان، انگلیس نیز برای اشغال منطقه زیر نفوذ خود، قوایی از هندوستان وارد جنوب ایران کرد.

سفارت روسیه.

بحرانی بزرگ در کشور ایجاد کرد. بین مجلس و دولت، بر سر پذیرفتن یا رد کردن آن، اختلاف افتاد. هیجان عمومی و احساسات مردمی، اوج گرفت. مجلس اخطار روسیه را رد کرد ولی صمصام السلطنه، نخست وزیر، از ترس اشغال پایتخت، تسلیم شد و مجلس شورای ملی را منحل کرد.

یپرم خان ارمنی

این اقدام او که سبب منظم شدن دستگاه اقتصادی کشور می شد، روس و انگلیس را سخت عصبانی کرد. بنابراین، در سال ۱۲۹۰ روسیه، طی اخطاری به دولت ایران، تهدید کرد که اگر ظرف چهل و هشت ساعت به خواسته هایش عمل نشود، به اشغال ایران خواهد پرداخت.

طبق تصمیم دوره دوم مجلس شورای ملی، عده ای کارشناس از آمریکا برای اصلاح اداره دارایی و خزانه داری کل، یک فرانسوی برای دادگستری، و چند سوئدی برای ژاندارمری، استخدام شدند.

دو حزب «اعتدالیون» و «دمکرات».

دموکرات ها به رهبری سید حسن تقی زاده برج دایی دین از سیاست تاکید داشتند تا مشروطه را از دین تهی کنند و نهضت را از آرمان های اصیل آن دور سازند.

اعتدالیون مذهب را سدی محکم در برابر ظلم و بی عدالتی می دانستند و اجرای شریعت را در دستور کار خود قرار داده بودند. سید محمد طباطبایی و سید عبدالله بهبهانی از اعضای سرشناس این حزب بودند.

با شدت گرفتن درگیری های سیاسی، به تدریج، جو وحشت و ترور بر جامعه حاکم گردید. نخست سیدعبداله بهبهانی که نقشی مهم در رهبری نهضت مشروطه داشت، توسط دمکراها ترور شد. تقی زاده که متهم به دست داشتن در این ترور بود، از کشور گریخت و به اروپا رفت. به فاصله ای کوتاه، چند تن از دمکرات ها ترور شدند.

به دنبال اعدام شیخ فضل الله نوری و تشکیل دومین دوره مجلس شورای ملی.

با اخطار های وسیعی که مجلس به او داد، شروع به انجام اصلاح هایی دامنه دار در امور مالی و گمرک ها کرد.

شهادت شیخ فضل اله نوری

۱- اقدامات مورگان شوستر متوقف و از ایران اخراج شود ۲- دولت ایران بدون موافقت روس و انگلیس از استخدام اتباع خارجی خودداری کند ۳- دولت ایران هزینه لشکرکشی قوای روسیه به ایران را بپردازد.

شیخ فضل اله نوری هیچ یک از این ها را نپذیرفت: و گفت: «در مقابل مشیت و اراده الهی، تسلیم صرف است».هم چنین، در پاسخ برخی از کسانی که به او پیشنهاد می کردند که به بیگانه پناهنده شود، اظهار داشت: «من راضی هستم که صد مرتبه زنده شوم و کشته شوم اما پناهنده به اجنبی نشوم و بر خلاف امر شارع مقدس اسلام رفتاری نکرده باشم».

به دنبال این اقدام، انبوه تظاهر کنندگان مردمی، به خصوص زنان، با شعار «یا مرگ یا استقلال» به مجلس حمله کردند. علمای مذهبی در ایران و عتبا عالیا، طی تلگراف هایی، مردم را به مقاومت دعوت کردند. آیت الله آخوند خراسانی، مرجع بزرگ شیعه مقیم عراق، تصمیم گرفت به سوی ایران حرکت کند، تا مردم را برای مقاومت در برابر زورگویی بیگانه، بسیج کند.

مشروطه مشروعه.

در آغاز جنگ جهانی اول مستوفی الممالک (نخست وزیر) اعلان بی طرفی کرد.

شیخ فضل اله نوری.

روسیه و انگلستان

چون جمعی از مستبدان و مرتجعان به وزارت و حکمرانی و سایر مقام های دولتی رسیدند. ستارخان و باقرخان و جمعی دیگر از طرفداران مشروطه که برای نهضت فداکاری و مجاهد کرده بودند، چون ملاحظه کردند که مستبدان دوره استبداد و دشمنان دیروز مشروطه، دوباره زمام دار مملکت شدند، بسیار ناخشنود و معترض بودند. آنان هم چنین خواستار اخراج افراد تندرو و افراطی نظیر تقی زاده از مجلس بودند.

طبق این قرارداد دو منطقه نفوذ در قرارداد ۱۹۰۷ به منطقه اشغالی تبدیل شد.

۱- اختلافات شدید بین طرفداران مشروطه 2- مداخلات آشکار و سلطه گرانه روس و انگلیس در ایران.