سوالات متن درس 4 جغرافیا یازدهم

سنگ کره بخش خارجی زمین است که حالت جامد دارد و از سنگ و خاک تشکیل شده است. این بخش شامل قاره ها و کف و بستر دریاها و اقیانوس هاست.

فلات-کوه – رشته کوه- تپه

کوه ناهمواری برجسته و مرتفعی است که معمولاً دامنه های تند و قله برجسته دارد. مجموعه ای از کوه ها که به شکل نواری در کنارهم قرار گرفته اند، رشته کوه را به وجود می آورند؛ مانند رشته کوه های عظیم هیمالیا، آندها، راکی، آلپ، البرز و زاگرس.

تپه ها نسبت به کوه ها ارتفاع کم تری دارند اما از نواحی پیرامون خود بلندترند.

ارتفاع کوه ها و تپه ها و سایر عوارض سطح زمین را نسبت به سطح دریا (سطح متوسط آب های آزاد) محاسبه می کنند

در برخی منابع، ارتفاع کوه ها بیش تر از 600متر(حدود 200پا) و تپه ها کمتر از 600متر در نظر گرفته شده است. در برخی منابع دیگر، ارتفاع تپه ها 200تا 300متر ذکر شده است.

دشت ها سرزمین هایی پست و نسبتاًهموارند که در میان کوه ها یا درکنار سواحل و یا میان فلات ها و کف دره ها قرارگرفته اند.

دشت هانواحی عمده سکونت، زندگی و فعالیت انسان ها را تشکیل می دهند.

هوازدگی و فرسایش

هوازدگی عبارت است از فرایندی که طی آن، سنگ ها خرد و متلاشی و تجزیه می شوند.

در هوازدگی شیمیایی، ساختمان کانی ها و ترکیب شیمیایی سنگ ها نیز تغییر می کند.

جنس سنگ ها، نوع آب و هوا و زمان

فرسایش عبارت است از جدا شدن ذرات سنگ و خاک از بستر خود و جابه جایی آنها توسط عوامل مختلف چون آب و باد

1ــ کنده شدن مواد از جای خود (حفر،) 2ــ انتقال 3ــ رسوب گذاری یا انباشته شدن مواد در مکان های دیگر

آب های جاری-یخچال ها-باد-امواج دریا-انسان

باد به ویژه در بیابان ها، موادی چون خاک و ماسه و شن را از زمین می کننَد و تا مسافتهای دور می برد. بادها ذرات ماسه را به سطوح مختلف سنگ ها می کوبند و آن ها را می سایند.

تغییرات دمای شب و روز و یخ بستن آب در شکاف ها و درزها

آب های جاری و یخچال ها

به سنگ ها و رسوباتی که یخچال ها با خود حمل می کنند، «مورن یا یخ ُرفت» می گویند.

در برخی نواحی کوهستانی ای که سنگ ها قابلیت حل شدن در آب را داشته باشند، مانند سنگ های آهکی و نظایر آن، آب های جاری با نفوذ به زیرزمین از طریق درزها و شکاف ها و حل کردن سنگ ها در خود، پدیده های فرسایشی چون غارهای طبیعی و چشمه های آهکی پدید می َ آورند که در اصطلاح به آنها اشکال «کارستی» (Karstic)گفته می شود.

باد

«کاوشی»و«تراکمی»

وقتی در زمین های پوشیده از ماسه های ریز، شن و سنگ های ریز و درشت، باد ماسه های ریز را با خود می برد، در طول زمان، سنگ های درشت بر جای می مانند و سطوحی پر از قلوه سنگ هابه وجود می آورند که به آن سنگ فرش بیابانی نیز می گویند.

اگر در اثر برخورد با آب های زیرزمینی، رطوبت و چسبندگی در دانه ها به وجود بیاید، فرسایش بادی کُندو سپس متوقف می شود.

‌‌ بادی- آبی

گاهی باد مواد نرمی راکه در زیر یا لبه تخته سنگ ها قرار گرفته اند، تخریب می کند و با خود می برد و بخش های سخت و مقاوم را باقی می گذارد. در نتیجه، ستون هایی سنگی به شکل قارچ یا سایر اشکال به وجود می آیند که به آنها گرزدیو، دودکش جن می گویند.

برخی تلماسه ها می توانند طی یک سال 10تا20متر در جهت وزش باد حرکت کنند. با وزش باد، ماسه رو به باد به طرف بالا رانده می شوند و پس از رسیدن به قله، در دامنه پشتی فرود می آیند و همان جا انباشته می شوند.

برخان ها تپه های ماسه ای هلالی شکل و منفردی هستند که دو زائده یا بازو در جهت باد دارند. بلندی بعضی از برخان ها در دشت لوت به 40متر نیز می رسد.

سواحل پست و ماسه ای و سواحل صخره ای

مناطق ساحلی به طور مداوم تحت تأثیر امواج دریا، جزر و مد و باد قرار می گیرند.