سوالات متن فصل4 زمین شناسی یازدهم

درزه ها یا شکستگی ها، باعث ناپایداری سنگ یا خاک پی سازه ها می شوند.

سنگ آهک ضخیم لایه، که فاقد حفرات انحلالی باشد،پی و تکیه گاه خوبی برای احداث سازه می باشد.

انحلال پذیری سنگ های تبخیری (سنگ گچ و سنگ نمک) بیش از سنگ های آهکی است. بنابراین حفره ها و غارهای انحلالی در این سنگ ها، سریع تر از دیگر سنگ ها ایجاد می شود. اگر سد بر روی لایه هایی از سنگ گچ احداث شود، ممکن است پس از چند سال، حفرات انحلالی در سنگ ایجاد وباعث فرار آب از مخزن سد و همچنین ناپایداری بدنه سد شود.

جابه جایی ورقه های سنگ کره،سبب پیدایش پدیده های طبیعی مانند شکستگی، زمین لرزه، چین خوردگی، فوران آتشفشان و… شده است.

زمین لرزه، نشانه آشکاری از پویایی زمین است.

در هر زمین لرزه، مقدار زیادی انرژی توسط امواج لرزه ای از درون زمین آزاد و باعث جا به جایی و لرزش سنگ کره می شود.

کشورایران باقرارگرفتن درکمربندلرزه خیزآلپ- هیمالیا،همچون سایر مناطق واقع درکمربندهای لرزه خیز در کره زمین، تقریباً هر روز شاهد وقوع زمین لرزه در مناطق مختلف می باشد بسیاری ازمناطق مسکونی ایران همچون تبریز، ری، دامغان، نیشابور، طبس و …بارها توسط زمین لرزه ویران شده اند ..

علت اصلی زمین لرزه، حرکت ورقه های سنگ کره است. سنگ های سازنده پوسته در مقابل نیروی وارده، رفتار الاستیک از خود نشان می دهند . چنان چه تنش از مقاومت سنگ فراتر رود، سنگ ها دچار شکستگی می شود و انرژی زمین لرزه از محل شکستگی به صورت امواج لرزهای، آزاد می شود.

محلی درون زمین است که انرژی ذخیره شده از آنجا آزاد می شود .

نقطه ای در سطح زمین است که در بالای کانون زمین لرزه قراردارد. این مرکز، کمترین فاصله را از کانون زمین لرزه دارد.

امواج درونی یا اولیه و امواج سطحی یا ثانویه

این امواج در کانون تولید نمی شوند؛ بلکه از برخورد امواج درونی با فصل مشترک لایه ها و سطح زمین ایجاد می شوند. متداول ترین آنها امواج لاو (L) و ریلی (R ) هستند.

امواج L امواجی هستند که پس از موج S توسط لرزه نگارها ثبت می شوند.

امواج زمین لرزه، تا فاصله بسیار طولانی ازکانون زمین لرزه منتشر می شوند. با ادامه انتشار آن ها در فاصله حدود 1110 کیلومتری از مرکز سطحی زمین لرزه، پس از آنکه موج P ثبت می شود، حدود 10 دقیقه طول می کشد تا موج S به این منطقه برسد.

در هر زمین لرزه، از گروه لرزه ها صحبت می شود که شامل پیش لرزه، لرزه اصلی و پس لرزه است. زمین لرزه،معمولاًکمترازیک دقیقه طول می کشد.

ریشتر، واحد اندازه گیری بزرگی زمین لرزه است که به افتخار چارلز ریشتر نام گذاری شده است. وی برای اولین بار، بزرگی زمین لرزه را براساس مقدار انرژی آزاد شده محاسبه کرد .

هرچه انرژی آزاد شده، توسط یک زمین لرزه زیادتر باشد ارتعاشات ناشی از آن، شدیدتر و دامنه نوسانات امواج آن زلزله، بزرگ تر خواهد بود .

بزرگی(بزرگا) زمین لرزه را به کمک اطلاعات لرزه نگار، تعیین می کنند . این اطلاعات در حقیقت، همان اندازه گیری دامنه امواج زمین لرزه، برحسب میکرون است و ریشتر، لگاریتم بزرگ ترین دامنه موجی است که در فاصله یک صد کیلومتری از مرکز یک زمین لرزه، توسط لرزه نگار استاندارد ثبت شده باشد.

چین ها، به شکل های تک شیب، تاقدیس و ناودیس و… دیده می شوند .

و چنان چه لایه های جدیدتر در مرکز و لایه های قدیمی تر در حاشیه چین قرارگیرند، ناودیس به وجود می آید.

فعالیت آتشفشان ها در تمام نقاط کره زمین، داخل خشکی ها، در بستر اقیانوس ها، زیر دریاها ودریاچه های بزرگ صورت می گیرد.

در آتشفشان های انفجاری، مواد جامد آتشفشانی به هوا پرتاب می شوند . از به هم چسبید ن و سخت شدن این مواد، گروهی از سنگ های آتشفشانی، به نام سنگ های آذرآواری تشکیل می شوند .

در صورتی که خاکستر آتشفشانی در محیط های دریایی ته نشین شوند، توف آتشفشانی حاصل می شود .

پس ازفعالیت یک آتشفشان، خروج گاز)مرحله فومرولی(ممکن است سال ها وحتی قرن هاادامه داشت باشد . درحال حاضر آتشفشان های دماوندو تفتان درمرحله فومرولی به سر می برند وازدهانه آن ها بخارآب، گازگوگردو…خارج می شود.

بخشی از گازهای خروجی از آتشفشان ها، با یکدیگر ترکیب شده و آب را به وجودآورده اند. آب، فرورفتگی های سطح زمین را پر کرده و باعث ایجاد اقیانوس ها، دریاها، دریاچه ها ورودها شده است .

فعالیت آتشفشانی منجر به تشکیل برخی رگه های معدنی مانند طلا، نقره، مس و آهن می شود.

ایسلند