سوالات متن درس دهم جامعه شناسی دوازدهم

مقبوﻟﯿﺖ و ﻣﺮﺟﻌﯿﺖ ﻋﻠﻢ ﻓﻘﻪ در ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ ي اﯾﺮان ﻣﻮﺟﺐ آن ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس اﯾﻦ دو ﻧﻈﺮﯾﻪ ي ﻓﻘﻬﯽ، دو اﻧﻘﻼب اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﯾﮏ ﻗﺮن در ﺟﺎﻣﻌﻪ ي اﯾﺮان ﺷﮑﻞ ﺑﮕﯿﺮد.

ﻣﯿﺮزاي ﻧﺎﺋﯿﻨﯽ در آﻏﺎز ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ و در ﺷﺮاﯾﻂ آن روز ﺟﺎﻣﻌﻪ ي ﺧﻮد، ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺎ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﯿﻢ وﯾﮋﮔﯽ دوم ﺟﺎﻣﻌﻪ ي ﻣﻄﻠﻮب را ـ ﮐﻪ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﻈﺎم ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ اﺳﺖ ـ ﺗﺤﻘﻖ ﺑﺒﺨﺸﯿﻢ وﻟﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﻢ وﯾﮋﮔﯽ اول ﭼﻨﯿﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ اي را ﻣﺤﻘﻖ ﮐﻨﯿﻢ ﺗﺎ ﻣﺮدم از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺠﻠﺲ، ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ و ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﺷﮑﻞ دﻫﻨﺪ.

این دو ویژگی اساسی، سایر نشانه‌ها همچون همبستگی، تعاون و همکاری، امید و اطمینان، توجه به آینده و برنامه‌ریزی برای آن و نیز واکنش متناسب را به‌دنبال می‌آورد.

جهان اسلام با توجه به تعریفی که از دانش علمی داشته، و به تناسب جریان‌های فکری و اجتماعی درون خود، علوم و دانش‌هایی را شکل داده است.

علوم اجتماعی جهان اسلام همواره ناظر به مسائل و نیازهای اجتماعی آن بوده است.

علم فقه

فقه اسلامی با به رسمیت شناختن تفاوت‌های قومی، نژادی، زبانی و فقهی، این تفاوت‌ها را به فرصتی برای شکل‌گیری امت اسلامی تبدیل کرد.

فقه شیعه

مقبولیت و مرجعیت علم فقه در فرهنگ عمومی جامعه ایران موجب شد که بر اساس این دو نظریه فقهی، دو انقلاب اجتماعی در یک قرن در جامعه ایران شکل بگیرد.

میرزای نائینی در آغاز قرن بیستم و در شرایط آن روز جامعهٔ خود، معتقد بود که ما نمی‌توانیم ویژگی دوم جامعهٔ مطلوب را – که مستلزم تغییر نظام پادشاهی است – تحقق ببخشیم ولی می‌توانیم ویژگی اول چنین جامعه‌ای را محقق کنیم تا مردم از طریق مجلس، سازمان‌ها و ساختارهای اجتماعی را به گونه‌ای عادلانه شکل دهند.

مطابق این نظریه، مشروطه که مجلس را برقرار می‌سازد، گرچه نظام مطلوب در زمان غیبت امام معصوم نیست، ولی بهترین نظام ممکن در شرایط موجود آن روزگار است.

میرزای نائینی

از نظر او مشروطه به معنای مشروط کردن حاکمان و حکومتی است که در چارچوب مقررات عادلانه مجلس عمل کند.

مردم در این جامعه از طریق مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان در تحقق بخشیدن به نظام مطلوب در عصر غیبت مشارکت می‌کنند.

فقه اهل سنت

معنای عام – تلاش ذهنی و علمی

اندیشمندان مسلمان برای داوری درباره ارزش‌ها از ظرفیت عقل نظری، عقل عملی و وحی بهره می‌برند. از نظر آنان تبیین، تفسیر و تجویز، استدلال‌های ویژه خود را دارند و در هر سه سطح، پژوهشگر اجتماعی به‌دنبال کشف واقعیت‌ها و حقایق است.

رویکرد انتقادی برای داوری درباره ارزش‌ها به معیار جهان شمولی که فراتر از محصولات اجتماعی و تاریخی انسان‌ها باشد دسترسی ندارد.