سوالات متن درس 5 دین و زندگی دوازدهم

علل عرضی

هر کدام از ما همواره تصمیم هایی می گیریم و برای این تصمیم ها ابتدا، «اندیشه می کنیم» و «جوانب آن را می سنجیم» و سپس، «دست به عمل می زنیم.» گاهی نیز دچار تردید می شویم که از میان چندین کار، کدام یک را انتخاب کنیم. دست آخر، پس از بررسی های لازم، یکی را برگزیده و عمل می کنیم.

«دو دسته» – علل عرضی و علل طولی. از علت هایی که در پیدایش یک پدیده دخالت دارد.

هر کدام از ما، خود را مسئول کارهای خویش می دانیم. به همین جهت، آثار و عواقب عمل خود را می پذیریم و اگر به کسی زبان و ضرر رسانده ایم، آن را جبران می کنیم.«عهدها و پیمان ها» نیز بر همین اساس استوارند. بنابراین، اگر کسی پیمان شکنی کند و مسئولیتش را انجام ندهد، خود را مستحق مجازات می داند.

«خیر» – بلکه عامل و زمینه ساز آن است. در واقع، فرو ریختن دیوار کج، یک قضای الهی است اما این قضا متناسب با ویژگی و تقدیر خاص آن دیوار، یعنی کجی آن است. اما اگر دیوار، ویژگی دیگری داشته باشد، مثلا محکم باشد، قضای دیگری را به دنبال خواهد آورد و انسانی که این دو تقدیر و این دو قضا را بشناسد تصمیم می گیرد و دست به انتخاب مناسب تر» می زند.

«قدرت اختیار و اراده» – ما تا آنجا می توانیم پیش برویم که جز خداوند، کسی عظمت آن را نمی داند.

به این معناست که «نقشه جهان با همه موجودات و ریزه کاری ها و ویژگی ها و قانون هایش از آن خداوند و از علم اوست و اجرا و پیاده کردن آن نیز به اراده خداست. به همین دلیل، نه در نقشه جهان نقصی هست و نه در اجرا و پیاده کردن آن.»

۱) این بینش و نگرش که خالق جهان، خدایی حکیم است به انسان اطمینان خاطر می دهد که می تواند در این جهان از قدرت اختیار خود بهره ببرد و برای ساختن امروز و فردای خود و جامعه تلاش کند و ثمرات تلاش خود را مشاهده نماید. ۲) در نتیجه اعتقاد فوق، انسان خداشناس می داند که فقط با زندگی در یک جهان قانونمند که پشتوانه آن علم و قدرت خداست، وی امکان حرکت و فعالیت دارد.

مقدر به تقدیر الهی هستند.

اعتقاد به خدایی حکیم که با حکمت خود جهان را خلق کرده و اداره می کند. – زیرا با زندگی در چنین جهانی است که او می تواند قوانین حاکم بر جهان هستی و خلقت را بشناسد و برای رفع نیازهای خود از آنها استفاده کند و به هدفهای خود برسد. به عبارت دیگر، او در جهانی زندگی می کند که قدر و قضای الهی بر آن حاکم است.

این اطمینان را به انسان می دهد که «همه وقایع و رخدادهای جهان، تحت یک برنامه ساماندهی شده و غایتمند انجام می گیرد و نه اتفاقی و بی هدف.» کسی که معتقد به حاکمیت چنین خدایی است، هر چند خودش از شناخت علت بسیاری از حوادث و رخدادهای جهان عاجز است، اما مطمئن است که هر حادثه ای هدف معین و مشخصی دارد و از سر تصادف، غفلت یا ندانم کاری رخ نمی دهد.

از آن جهت که با فرمان و حکم و اراده الهی ایجاد می شوند.

ما در دنیای «خیالی» زندگی نمی کنیم، بلکه در جهانی زندگی می کنیم که خداوند، امور آن را «تدبیر» می کند و قوانین مشخصی را بر آن حاکم کرده و جهان هستی مطابق با آن قوانین، عمل می کند و به پیش می رود.

یعنی می دانیم که خداوند، آب را با این ویژگی ها و اندازه ها آفریده، که سبب رفع تشنگی می شود.

منظورمان فقط تعیین طول، عرض، حجم، مکان و زمان یک موجود نیست. اینها ساده ترین و آشکارترین تقدیرهاست.

۱) تفکر و تصمیم ۲) احساس رضایت یا پشیمانی ۳) مسئولیت پذیری از شواهد وجود اختیار در انسان،

به معنای توانایی بر انجام یک کار یا ترک آن است» – یک حقیقت «وجدانی» و «مشهود» است و هر انسانی آن را در خود می یابد و می بیند که شبانه روز در حال تصمیم گرفتن برای انجام یک کار یا ترک آن است.

در مثال پرورش گل، علت ها در «عرض» هم قرار داشتند (در یک ردیف بودند) اما در مثال نوشتن با قلم، علت ها در «طول» هم هستند (در یک ردیف نیستند، بلکه نسبت به هم در مرتبه های مختلف قرار دارند).

وجود اختیار و اراده در انسان، ناشی از اراده الهی و خواست خداست. به عبارت دیگر، خداوند اراده کرده است که انسان موجودی مختار و دارای اراده باشد. در فعل اختیاری، تا زمانی که ما به انجام دادن فعلی اراده نکرده ایم، آن فعل انجام نمی گیرد، در عین حال، وجود ما، اراده ما و عملی که از ما سر می زند، همگی وابسته به اراده خداوند است. یعنی، اراده انسان در «طول» اراده خداست و با آن منافات ندارد.

قدر و قضای الهی و قانونمند

بر مسئولیت پذیری که از اختیار نشات می گیرد.

قوه اختیار و تصمیم گیری