سوالات متن درس 11 فلسفه دوازدهم

۱- دوران متقدم (از آغاز ظهور اسلام تا قرن چهارم هجری) ۲- دوران میانه (از قرن پنجم تا دهم هجری) ۳- دوران متاخر (از قرن یازدهم تا عصر حاضر)

میر داماد شیخ بهائی / ملاصدرا / میر فندرسکی

چهار بخش بخش اول : مباحث عمومی فلسفه بخش دوم: توحید و صفات الهی بخش سوم: افعال خداوند و ربوبیت و حکمت الهی بخش چهارم: علم النفس و مراحل شکل گیری آن تا رسیدن انسان به معاد.

حکمت متعالیه – این فلسفه نتیجه تکاملی دو مشرب گذشته یعنی فلسفه مشایی و حکمت اشراق و نیز انس و الفت دائمی وی با وحی الهی و قرآن کریم بود. یعنی حکمت متعالیه از الفت و تلفیق برهان عقلی، شهود قلبی و وحی قرآنی شکل گرفت.

۱- فلسفه مشاء به خصوص اندیشه های ابن سینا ۲- حکمت اشراق، اندیشه های سهروردی ۳- عرفان اسلامی به ویژه اندیشه های ابن عربی ۴- تعالیم قرآن کریم و روایات پیامبر و ائمه

اصالت ماهیت: امر واقعی خارجی، مصداق ماهیت است یعنی آنچه واقعی است ماهیت است نه وجود و وجود صرفا یک مفهوم انتزاعی ذهنی است / میر داماد.

« وجود اندر کمال خویش جاری است تعین ها امور اعتباری است » جهان چیزی وجود و حقیقت وجود نیست و اصالت حقیقی با وجود است و ماهیت ها در جهان تصورات و مفاهیمی هستند که ذهن آن ها را انتزاع و نامگذاری می کند.

از طریق شهود عرفانی دریافتند. آنان برای اثبات نظر خود کمتر به استدلال متوسل می شدند و بیشتر از طریق تمثیل و تشبیه به دیگران می رساندند.

از نظر ملاصدرا با اینکه هستی و وجود یک حقیقت واحد است اما این حقیقت دارای درجات ، مراتب و شدت و ضعف است. وجود در تجلیات وظهورات خود دارای مراتبی می شود و هر مرتبه ای از وجود به میزان درجه وجودی خود، ظهور آن حقیقت واحد و یگانه است.

اختلاف موجودات و اشیاء در شدت و ضعف نور حقیقت وجود.

وجود- ماهیت

واقعیت- متمایز

ماهیت- وجود

خواص و آثار- موجود

نور قوی و ضعیف

حدوث- امکان ماهوی

نیاز و تعلق- استقلالی

وجود امری حقیقی و ماهیت امری اعتباری و نتیجه انتزاع ذهن است و ذهن مفهوم ماهیترا به تبع وجود نزد خود می سازد.

نظریه ای که هم اصل وحدت موجودات را بیان می کند و هم کثرت آنها را تفسیر می نماید و معروف به نظریه و حدت درعین کثرت و کثرت در عین وحدت است.

طبق این نظریه مالک نیازمندی معلول به علت در نقص و ضعف مرتبه وجودی آن موجود و جهان هستی یکپارچه نیاز و تعلق به ذات الهی است و هیچ استقلالی از خود ندارد.

در پرتو اصول حکمت متعالیه ، شناخت فلسفی و عقلی نسبت به آفریدگار جهان به اوج خود می رسد . وجود ، حقیقی ترین واحد در کل جهان هستی است. ذات الهی برترین و شدید ترین مرتبه وجود خدا مطلق و نامتناهی است و به هیچ قید و شرطی مقید و حدود نیست. ذات حق جامع همه کمالات هستی است و کمالات او نامحدود است. همه موجودات در هر رتبه و درجه که باشند، عین فقر و نیاز هستند و هرگز شدت وجود آنها را با ذات حق نمی توان قیاس کرد. نقص وجود موجودات پرده ای است که وجود نامتناهی حق را می پوشاند. موجودات عالم همه از حیث وجود خود، ذات الهی را نمایان می سازند و از حیثق نقص و نیاز خود او را پنهان می کند.

این نتیجه را در بر دارد که اشیا با آنکه از حیث خواص و آثار مختلف اند، همه از آن جهت که موجود اند یک حقیقت اند. این حقیقت همان اصل هستی اشیاست و اشیا و موجودات مختلف در حقیقت هستی باهم و حدت دارند.