تمرین ۴-۳ فیزیک یازدهم
اندازهٔ میدان مغناطیسی دور سر انسان حدود $$۳ \times ۱۰^{-۸} G$$ اندازهگیری شده است. اگرچه جریانهایی که این میدان را به وجود میآورند بسیار پیچیدهاند، ولی با در نظر گرفتن این جریانها به صورت یک حلقهٔ تک دایرهای به قطر ۱۶cm (پهنای یک سر نوعی) میتوان بزرگی جریان الکتریکی را تخمین زد. جریان لازم برای ایجاد این میدان در مرکز حلقه چقدر است؟
پاسخ تشریحی و گام به گام تمرین ۴-۳ فیزیک یازدهم
سلام! این سوال یک تخمین جالب و کاربردی از فیزیک در دنیای واقعی (بیومغناطیس) است. ما میخواهیم با مدلسازی جریانهای مغزی به شکل یک حلقه، بزرگی آن جریان را تخمین بزنیم.
**۱. فرمول کلیدی:**
میدان مغناطیسی در **مرکز** یک **حلقه دایرهای** حامل جریان از فرمول زیر به دست میآید:
$$ B = \frac{\mu_۰ I}{۲R} $$
که در آن:
* $$B$$: اندازه میدان مغناطیسی در مرکز حلقه.
* $$ \mu_۰ $$: ثابت تراوایی مغناطیسی خلأ ($$ \mu_۰ = ۴\pi \times ۱۰^{-۷} \, \frac{T \cdot m}{A} $$).
* $$I$$: جریانی که از حلقه میگذرد (مجهول ما).
* $$R$$: شعاع حلقه.
**۲. شناسایی و تبدیل واحد دادهها:**
* **میدان مغناطیسی (B):** $$ B = ۳ \times ۱۰^{-۸} G $$. این مقدار باید به واحد استاندارد تسلا (T) تبدیل شود. میدانیم $$ ۱ G = ۱۰^{-۴} T $$.
$$ B = (۳ \times ۱۰^{-۸} G) \times (\frac{۱۰^{-۴} T}{۱ G}) = ۳ \times ۱۰^{-۱۲} T $$
* **قطر حلقه (D):** $$ D = ۱۶ cm $$. ما به شعاع (R) و بر حسب متر نیاز داریم.
$$ R = \frac{D}{۲} = \frac{۱۶ cm}{۲} = ۸ cm = ۰.۰۸ m $$
**۳. بازآرایی فرمول برای یافتن جریان (I):**
ما به دنبال جریان هستیم، پس فرمول اصلی را برای I مرتب میکنیم:
$$ B = \frac{\mu_۰ I}{۲R} \implies I = \frac{۲RB}{\mu_۰} $$
**۴. جایگذاری مقادیر و محاسبه:**
حالا مقادیر تبدیل شده را در فرمول جدید قرار میدهیم:
$$ I = \frac{۲ \times (۰.۰۸ \, m) \times (۳ \times ۱۰^{-۱۲} \, T)}{۴\pi \times ۱۰^{-۷} \, \frac{T \cdot m}{A}} $$
$$ I = \frac{۰.۱۶ \times ۳ \times ۱۰^{-۱۲}}{۴\pi \times ۱۰^{-۷}} = \frac{۰.۴۸ \times ۱۰^{-۱۲}}{۱۲.۵۷ \times ۱۰^{-۷}} A $$
$$ I \approx ۰.۰۳۸ \times ۱۰^{(-۱۲ - (-۷))} A = ۰.۰۳۸ \times ۱۰^{-۵} A $$
برای نمایش بهتر، میتوانیم آن را به صورت علمی یا با پیشوندهایی مثل نانو یا میکرو بنویسیم:
$$ I = ۳.۸ \times ۱۰^{-۷} A = ۰.۳۸ \times ۱۰^{-۶} A = ۰.۳۸ \, \mu A $$
که برابر با ۳۸۰ نانوآمپر ($$۳۸۰ nA$$) است.
**نتیجهگیری:**
جریان تخمینی لازم برای ایجاد چنین میدان مغناطیسی ضعیفی در مرکز سر، حدود **۰.۳۸ میکروآمپر** یا **۳۸۰ نانوآمپر** است. این نشان میدهد که جریانهای الکتریکی بیولوژیکی در بدن ما بسیار بسیار ضعیف هستند.