متن درس هفتم عربی یازدهم
تَأثيرُ اللُّغَةِ الْفَارِسِيَّةِ عَلَى اللُّغَةِ الْعَرَبِيَّةِ
الْمُفَرَدَاتُ الْفَارِسِيَّةُ دَخَلَتِ اللُّغَةَ الْعَرَبِيَّةَ مُنْذُ الْعَصْرِ الْجَاهِلِيِّ، فَقَدْ نُقِلَتْ إِلَى الْعَرَبِيَّةِ أَلفَاظٌ فَارِسِيَّةٌ كَثِيرَةٌ بِسَبَبِ التَّجَارَةِ وَ دُخولِ الْإِيرَانِيِّينَ فِي الْعِرَاقِ وَ الْيَمَنِ، وَ كَانَتْ تِلْكَ الْمُفَرَدَاتُ تَرْتَبِطُ بِبَعْضِ الْبَضَائِعِ الَّتِي مَا كَانَتْ عِندَ الْعَرَبِ كَالْمِسكِ وَ الدّيباجِ. وَ اشْتَدَّ النَّقْلُ مِنَ الْفَارِسِيَّةِ إِلَى الْعَرَبِيَّةِ بَعْدَ انْضِمَامِ إيرانَ إِلَى الدَّوْلَةِ الْإِسْلَامِيَّةِ. وَ فِي الْعَصْرِ الْعَبَاسِيِّ ازْدَادَ نُفُوذُ اللُّغَةِ الْفَارِسِيَّةِ. وَ كَانَ لِابْنِ الْمُقَفَّعِ دَوْرٌ عَظِيمٌ فِي هَذَا التَّأْثِيرِ، فَقَدْ نَقَلَ عَدَدًا مِنَ الْكُتُبِ الْفَارِسِيَّةِ إِلَى الْعَرَبِيَّةِ، مِثْلَ كَلِيلَةٍ وَ دِمْنَةٍ. وَ لِلْفِيروزآباديِّ مُعْجَمٌ مَشْهُورٌ بِاسْمِ الْقَامُوسِ يَضُمُّ مُفْرَدَاتٍ كَثِيرَةً بِاللُّغَةِ الْعَرَبِيَّةِ. وَ قَدْ بَيَّنَ عُلَمَاءُ اللُّغَةِ الْعَرَبِيَّةِ وَالْفَارِسِيَّةِ أَبْعَادَ هَذَا التَّأْثِيرِ فِي دِرَاسَاتِهِمْ، فَقَدْ أَلَّفَ الدُّكْتُورُ التّونجيّ كِتَاباً يَضُمُّ الكَلِماتِ الفَارِسِيَّةَ المُعَرَّبَةَ سَمَّاهُ «مُعْجَمَ المُعَرَّباتِ الفَارِسِيَّةِ فِي اللُّغَةِ الْعَرَبِيَّةِ».
أَمَّا الكَلِماتُ الفَارِسِيَّةُ الَّتِي دَخَلَتِ اللُّغَةَ الْعَرَبِيَّةَ فَقَدْ تَغَيَّرَتْ أصواتُها وَ أوزانُها، وَ نَطَقَهَا الْعَرَبُ وَفْقَاً لِأَلْسِنَتِهِمْ، فَقَدْ بَدَّلُوا الْحُروفَ الفَارِسِيَّةَ الَّتِي لا توجَدُ فِي لُغَتِهِم إِلَى حُروفٍ قَرِيبَةٍ مِن مَخَارِجِها؛ مِثْلُ:
پَرديس ← فِردَوس، مِهرَگان ← مِهرَجان، چادُرشَب ← شَرشَف و ...
وَ اشْتَقَّوا مِنها كَلِماتٍ أُخرى، مِثْلُ «يَكْنِزونَ» فِي آيَةِ «يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ» مِن كَلِمَةِ «گَنج» الفَارِسِيَّةِ.
عَلَيْنَا أَنْ نَعْلَمَ أَنَّ تَبَادُلَ الْمُفْرَدَاتِ بَيْنَ اللُّغَاتِ فِي الْعَالَمِ أَمْرٌ طَبِيعِيٌّ يَجْعَلُها غَنِيَّةً فِي الأُسلوبِ وَ الْبَيَانِ، وَ لا نَستَطيعُ أَنْ نَجِدَ لُغَةً بِدونِ كَلِماتٍ دَخِيلَةٍ؛ كَانَ تَأْثِيرُ اللُّغَةِ الفَارِسِيَّةِ عَلَى اللُّغَةِ الْعَرَبِيَّةِ قَبْلَ الإِسلامِ أَكْثَرَ مِن تَأْثِيرِها بَعْدَ الإِسلامِ، وَ أَمَّا بَعْدَ ظُهورِ الإِسلامِ فَقَدِ ازْدَادَتِ الْمُفْرَدَاتُ الْعَرَبِيَّةُ فِي اللُّغَةِ الفَارِسِيَّةِ بِسَبَبِ انْتِشَارِ الإِسلامِ وَ الثَّقَافَةِ الإِسلامِيَّةِ، وَ اسْتِخْدَامِ اللُّغَةِ الْعَرَبِيَّةِ فِي الْعِلْمِ وَ الدِّينِ وَ الإِدَارَةِ.
پاسخ و معنی متن درس هفتم عربی یازدهم
سلام بچههای عزیز پایه یازدهم! به درس هفتم که آخرین درس کتاب شماست خیلی خوش آمدید. این درس متن بسیار جالبی درباره تأثیر زبان فارسی بر زبان عربی دارد و به ما نشان میدهد چطور این دو زبان با هم تبادل کلمات داشتهاند. بیایید با هم متن را به صورت روان ترجمه کنیم:
ترجمه متن درس:
تأثیر زبان فارسی بر زبان عربی
واژگان فارسی از دوره جاهلیت (پیش از اسلام) وارد زبان عربی شدند، به طوری که به دلیل تجارت و ورود ایرانیان به عراق و یمن، کلمات فارسی زیادی به عربی منتقل شد، و آن واژگان به برخی کالاها مربوط میشد که نزد اعراب وجود نداشت؛ مانند مشک و ابریشم.
و پس از پیوستن ایران به دولت اسلامی، انتقال (واژگان) از فارسی به عربی شدت گرفت. و در دوره عباسی نفوذ زبان فارسی بیشتر شد (افزایش یافت). ابن مقفع نقش بزرگی در این تأثیر داشت، او تعدادی از کتابهای فارسی را به عربی برگرداند (ترجمه کرد)، مانند کلیله و دمنه.
و فیروزآبادی لغتنامه معروفی به نام «القاموس» دارد که واژگان بسیاری را در زبان عربی در بر میگیرد.
زبانشناسان عربی و فارسی در مطالعاتشان ابعاد این تأثیر را روشن ساختهاند؛ دکتر تونجی کتابی تألیف کرده است که شامل کلمات فارسیِ عربیشده است و آن را «لغتنامه واژگانِ عربیشدهیِ فارسی در زبان عربی» نامیده است.
اما کلمات فارسی که وارد زبان عربی شدند، صداها و وزنهایشان تغییر کرد و عربها آنها را بر اساس زبانهای خودشان (لهجههایشان) تلفظ کردند؛ آنها حروف فارسی را که در زبانشان وجود نداشت به حروفی نزدیک به مخرجهای آنها (محل تلفظشان) تبدیل کردند؛ مانند:
پردیس ⬅️ فردوس (بهشت)
مهرگان ⬅️ مهرجان (جشنواره)
چادرشب ⬅️ شرشف (ملافه)
و از آنها کلمات دیگری مشتق کردند (ساختند)، مانند فعل «يَکْنِزونَ» (گنج میاندوزند) در آیه «یَکْنِزونَ الذَّهَبَ و الفِضَّةَ» (طلا و نقره میاندوزند) که از کلمه فارسی «گنج» ساخته شده است.
ما باید بدانیم که تبادل واژگان میان زبانها در جهان یک امر طبیعی است که آنها را در روش و بیان، ثروتمند (غنی) میسازد، و نمیتوانیم زبانی بدون کلمات دخیل (وارد شده) پیدا کنیم؛
تأثیر زبان فارسی بر زبان عربی پیش از اسلام بیشتر از تأثیر آن پس از اسلام بود، اما پس از پیدایش اسلام، واژگان عربی در زبان فارسی به دلیل گسترش اسلام و فرهنگ اسلامی و به کارگیری زبان عربی در علم، دین و اداره (امور کشورداری) افزایش یافت.
نکات آموزشی و معلمانه:
۱. دقت کنید که وقتی کلمات بین زبانها جابجا میشوند، به آنها «کلمات دخیل» میگویند. کلماتی که از فارسی به عربی رفتهاند را «مُعَرَّب» (عربی شده) مینامند.
۲. از نظر گرامری به کلماتی مثل «لا نستطیعُ» (نمیتوانیم) دقت کنید که فعل مضارع منفی است، یا «لَنْ نَجِدَ» که در مفهوم متن به معنای هرگز نخواهیم یافت است.
۳. کلمه «مِهرَجان» در عربیِ امروز به معنی «جشنواره» بسیار پرکاربرد است.
