سوالات متن درس 4 فلسفه دوازدهم

به نظر او ماده اولیه تشکیل دهنده جهان اتم ها و ذرات ریز تجزیه ناپذیر و غیر قابل تقسیمی هستند که در فضای غیر متناهی پراکنده بودند و برخورد اتفاق این ذرات سرگردان سبب پیدایش عناصر و اشیاء فعلی در جهان شده است.

بر اساس این نظریه جهان کنونی و میلیاردها کهکشان بر اثر یک انفجار بزرگ آغاز شده و به تدریج گسترش یافته است.

اصل علیت: ارتباط و پیوستگی میان هر شیء و منشأ آن اصل وجوب بخشی علت به معلول : تخلف ناپذیری و حتمیت در نظام هستی اصل سنخیت میان علت و معلول: نظم و قانونمندی های معین میان دسته های مختلف پدیده ها

الف) پذیرش این معنای اتفاق نفی سنخیت و تناسب علت و معلول را به دنبال دارد، اگر کسی واقعا اصل سنخیت را انکار کند و پدید آمدن هر چیزی را از هر چیزی ممکن بداند به هیچ کاری دست نخواهد زد مثلا نمی تواند برای رفع تشنگی آب بنوشد زیرا رابطه ای میان آب و رفع تشنگی مشاهده نمی کند. ب) علاوه بر این چنین فردی نمی تواند نظم و هماهنگی موجود در طبیعت را تبیین کند و حتی نمی تواند دانشمندان را به کشف علل طبیعی پدیده ها تشویق کند. ج) در حقیقت انکار اصل سنخیت بی اعتباری و و بی اعتنایی به همه علوم است و متناقض با هستی نظام مند و قانومند است.

پذیرفتن این معنای اتفاق نفی علت نخستین جهان و آفریننده است زیرا غایتمندی جهان به این معناست که همه حوادث باهدف مشخص و از پیش تعیین شده رخ می دهد و قبول این غایتمندی فقط با پذیرش علت نخستین یا علت العلل (خداوند) امکان پذیر است. پس اگر کسی نظم و غایتمندی جهان را نپذیرد خدا را نپذیرفته است.

آن دسته از فلاسفه که برای جهان علت نخستین و آفریننده را اثبات می کنند معتقدند که این نوع اتفاق امکان پذیر نیست و همه حوادث جهان از ابتدا تا کنون در جهت یک هدف و غایت از پیش تعیین شده قرار دارند. یعنی این جهان به سوی کمال خود در حرکت است و مرحله به مرحله کامل تر می شود.

گروهی از فیلسوفان که به خداوند و علت نخستین برای جهان معتقد نیستند غایتمندی زنجیره حوادث را نیز انکار می کنند و حتی وجود فرایند های تکاملی در جهان را امری اتفاقی می دانند که از پیش تعیین شده نبوده است.

اتفاق به معنی چهارم یعنی رخ دادن حوادث پیش بینی نشده ، زیرا با هیچ یک از اصول و لوازم علیت مخالف نیست بنابراین کاربرد درستی دارد و مربوط به علم ناقص و محدود ما نسبت به حوادث پیرامونی است.

خیر هیچ فیلسوفی موافق این معنا نیست.

زیرا آنان از تمام اجزای علت آگاه نیستند یعنی ممکن است علت ناقص باشد و مجموعه عوامل لازم برای پدید آمدن معلول کافی نباشد.

هیچ کدام از فلاسفه اسلامی از جمله ملاصدرا ، طباطبایی و ابن سینا و برخی فیلسوفان اروپایی این معنا را قبول ندارند. دیدگاه فلاسفه در مورد اتفاق به طور خلاصه اتفاق به معنای اول (نفی ضرورت): هیچ کس موافق نیست. اتفاق به معنای دوم (نفی سنخیت): فیلسوفان اسلامی و برخی فیلسوفان اروپایی مخالفند. اتفاق به معنای سوم (نفى غایتمندی) گروهی که به علت نخستین و خداوند معتقدند مخالف این معنا هستند. گروهی که به خداوند و علت نخستین اعتقاد ندارند این اتفاق را قبول دارند. اتفاق به معنای چهارم (رخ دادن حادثه پیش بینی نشده): همه فیلسوفان این معنا را قبول دارند.

الف) گندم ز گندم بروید جوزجو (نفی سنخیت) ب) از جمادی مردم و نامی شدم وز نما مردم به حیوان برزدم (نفى غایتمندی)

عقول مجرده

سنخیت علت و معلول

عقول

تقدم علت بر معلول

شکاکیت و سوفسطایی گری

این رابطه در خود وجود دو طرف است. رابطه ای عمیق است زی را طرف اول (علت) بوجود آورنده طرف دوم(معلول) است. هستی معلول با این رابطه تحقق می یابد بطوری که اگر علت نباشد معلول هم نخواهد بود – این رابطه همان نیازمندی معلول به علت است.

علت آن چیزی است که معلول در کیان و هستی خود به آن نیازمند است.

به این معناست که هیچ چیزی در جهان خود به خود و از روی صدفه و اتفاق به وجود نمی آید.

یعنی چه ویژگی و خصوصیتی باید درشیء باشد تا نشانه معلول بودن آن باشد.

از نظر فلاسفه : امکان ذاتی از نظر متکلمین: حدوث زمانی